Ustawowe skrócenie okresu przedawnienia roszczeń i zmiany w prawie konsumenckim

Skrócenie okresu przedawnienia roszczeńW dniu 9 lipca 2018 r. weszła w życie ustawa nowelizująca kodeks cywilny, która wprowadziła ważne zmiany w zakresie obowiązujących terminów przedawnienia roszczeń, a także w sprawach konsumenckich.

Przedawnienie przed zmianami w 2018 roku

Do niedawna można było dochodzić przed sądami roszczeń nawet wtedy, gdy były one przedawnione. Dotyczyło to wszystkich rodzajów spraw. Sąd badał wówczas, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu wyłącznie po podniesieniu przez pozwanego wyraźnego zarzutu w tej kwestii. Dawało to wierzycielom pole do uzyskiwania prawomocnych tytułów wykonawczych, umożliwiających przymusową egzekucje należności, które były już dawno przedawnione. Najczęściej wykorzystywano w tym celu dobrodziejstwa postępowania upominawczego lub elektronicznego postępowania upominawczego, w których nakaz zapłaty wydaje się bez udziału drugiej strony w sprawie.

Zmiany w lipcowej ustawie

Omawiana ustawa ten stan rzeczy znacząco zmieniła. Jej mocą, do art. 117 kodeksu cywilnego, który reguluje kwestie wskazane w poprzednim akapicie, dodany został bowiem §21 w brzmieniu "Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi". Oznacza to iż, Sąd rozpatrując pozew przeciwko konsumentowi, będzie miał obowiązek samodzielnie zbadać, czy roszczenie jest bądź nie jest przedawnione, a w przypadku jego przedawnienia - pozew oddalić, niezależnie od tego, czy pozwany konsument na tę kwestie wskazywał, czy też w ogóle uczestniczył w postępowaniu.

Z drugiej strony, ustawa wprowadziła do kodeksu cywilnego art. 1171, który umożliwia sądowi rozpatrującemu sprawę wniesioną przeciwko konsumentowi, nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia roszczenia, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Sąd będzie rozważał przy podejmowaniu decyzji w tej kwestii w szczególności: długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia oraz charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia. Stanowi to nie tylko przełamanie nowej zasady omawianej w akapicie powyżej, ale również ważniejszej, bardziej doniosłej zasady, zgodnie z którą pozwy dotyczące roszczeń przedawnionych, po podniesieniu stosownego zarzutu, ulegają oddaleniu. Ustawa wprowadza zatem zarówno rozwiązania chroniące konsumenta, jak również te, które mogą być dla niego potencjalnie niekorzystne.

Skrócenie okresu przedawnienia roszczeń

Zmiany w obowiązkowych elementach pozwu i terminach przedawniania

W związku z powyższym, zmieniono także regulacje dotyczącą obowiązkowych elementów pozwu. Od dn. 9 lipca 2018 r. w każdym pozwie powinno znaleźć się oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia. Jest to rozwiązanie tożsame do obowiązującego dziś w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Powyższa zmiana ma na celu ułatwić sądowi badanie z urzędu kwestii przedawnienia roszczenia.

Ustawa znacząco zmieniła też same terminy przedawniania się roszczeń. Dotychczas, jeżeli przepis szczególny nie stanowił inaczej, termin przedawnienia wynosił lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Po nowelizacji, ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat. Nie zmienia się termin przedawniania się roszczeń dot. świadczeń okresowych i tych związanych z działalnością gospodarczą.

Analogicznej zmianie podlega także art. 125 kodeksu cywilnego. Od wejścia w życie nowelizacji, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem, przedawniało się będzie z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości, tak jak dotychczas, przedawnia się z upływem trzech lat.

Dodatkowo, od momentu wejścia w życie ustawy, każdy termin przedawnienia dłuższy od dwóch lat kończył się będzie wraz z końcem roku kalendarzowego. Przy nowym sposobie obliczania, terminy przedawnienia zostaną w istocie nieco wydłużone. Oznacza to przykładowo, że roszczenie o zapłatę faktury za usługi wystawionej z terminem zapłaty na 29 września 2016 roku nie przedawni się z dniem 30 września 2019 roku (czyli po upływie trzech równych lat od pierwszego dnia zwłoki w zapłacie), lecz dopiero 31 grudnia 2019 roku. Dlatego też, w końcowej części projektowanego przepisu zamieszczono zastrzeżenie, że reguła ta nie będzie dotyczyć terminów przedawnienia krótszych niż dwa lata. Przyjęcie końca terminu przedawnienia na koniec roku kalendarzowego wydłużałoby bowiem w tych przypadkach ponad potrzebę krótkie terminy przedawnienia wynikające z przepisów szczególnych.

Kiedy stosuje się wprowadzone zmiany?

Powyższe zmiany stosuje się niezależnie od tego, czy roszczenie powstało przed czy też po wejściu w życie ustawy, o ile nie było ono już wtedy przedawnione. Jednakże, jeżeli termin przedawnienia danego roszczenia, w wyniku nowelizacji, został zmieniony na krótszy, to bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie nowelizacji.

Przykładowo: dnia 15 czerwca 2017 roku uprawomocnił się wyrok sądu. Według dotychczasowych przepisów przedawnienie nastąpiłoby 15 czerwca 2027 roku. Jednakże, dnia 9 lipca 2018 weszła w życie nowelizacja, mocą której termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju uległ skróceniu z lat dziesięciu do lat sześciu. Termin przedawnienia rozpocznie bieg na nowo w dniu wejścia w życie nowelizacji. Roszczenie przedawni się więc w dniu 9 lipca 2024 roku.

Istnieją dalsze wyjątki. Jeżeli bowiem przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje właśnie z upływem tego wcześniejszego terminu, czyli nowelizacji nie podlega.

Przykładowo: dnia 15 czerwca 2011 roku uprawomocnił się wyrok sądu. Według dotychczasowych przepisów przedawnienie nastąpiłoby 15 czerwca 2021 roku. Dnia 9 lipca 2018 roku weszła w życie nowelizacja, mocą której termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju uległ skróceniu z lat dziesięciu do lat sześciu. Przyjęcie, tak jak w poprzednim przykładzie, że termin przedawnienia rozpocznie na nowo bieg w dniu wejścia w życie nowelizacji spowodowałoby przedłużenie pierwotnego terminu przedawnienia do dnia 9 lipca 2024 roku, dlatego tej zasady się nie stosuje i roszczenie nadal przedawni się zgodnie z terminem pierwotnym.

Skrócenie okresu przedawnienia roszczeń

Konieczność analizy dokonanej nowelizacji

W związku z obszernością wprowadzonych zmian, przed podjęciem decyzji dotyczącej wystąpienia na drogę sądową konieczna jest dokładna analiza omawianej nowelizacji, szczególnie w zakresie przepisów intertemporalnych, gdyż będą one przynajmniej przez kilka następnych lat wywierać skutki na możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.

Za pomoc w przygotowaniu artykułu dziękujemy Kancelarii Adwokackiej Krzysztof Śpiewak ze Złotowa.

Ocena: 5.0

Komentarze