Forfaiting

ForfaitingWspółczesne przemiany na szeroko pojmowanym rynku doprowadziły nie tylko do przekształcania się samych podmiotów nań działających (przedsiębiorstw - zarówno małych, jak i wielkich korporacji - oraz osób fizycznych, nie wykorzystujących prawnej formy przedsiębiorstwa do wykonywania określonych świadczeń), ale również państw. Firmy musiały dostosować się do nowych czasów chociażby poprzez świadczenie usług kompleksowych, czyli takich, które łączą kilka różnych typów usług.

Państwa z kolei muszą przede wszystkim przystosować zapisy prawne, aby odpowiadały pojawiającym się na rynku nowym rozwiązaniom, lecz także sytuacji międzynarodowej (powstawanie nowych traktatów międzynarodowych, jak chociażby dyrektywy Unii Europejskiej). Współczesne firmy bardzo często niczym nie przypominają działalności gospodarczej prowadzonej kilkaset lat temu.

Tworzenie systemu prawa jest procesem niezwykle skomplikowanym. Pierwsze problemy z punktu widzenia teorii prawa wiążą się z samym definiowaniem określonych zagadnień. Uporządkowanie systemu prawa oznacza, że istnieją w jego ramach normy, które oddziałują wzajemnie na siebie, jednakże oddziaływanie to nie ma charakteru negatywnego, co oznacza, że poszczególne normy nie mogą być względem siebie sprzeczne lub niezgodne. Opracowywanie teoretycznych zasad jego funkcjonowania wiąże się bezpośrednio z wymogami praktycznymi, ponieważ każdy system prawa stanowi pewien element szeroko pojętej struktury państwa. Niestety, w Polsce wiele zapisów prawnych pochodzi jeszcze bezpośrednio z czasów komunizmu. Wprawdzie ustawy sięgające swą genezą czasów istnienia poprzedniego systemu są często zmieniane, jednakże podstawowe założenia z nich wynikające pozostały niezmienione.

Początki forfaitingu

Forfaiting jest doskonałym przykładem nowych rozwiązań rynkowych, które pomagają przedsiębiorcom (a przede wszystkim dużym firmom) funkcjonować w sferze gospodarczej. Zasadniczo wprowadzenie ofert tego typu w Polsce wiąże się wprost z przemianami politycznymi, które miały miejsce pod koniec XX w., ponieważ dopiero otwarcie się Rzeczpospolitej na rynki zachodnie umożliwiło pojawienie się zagranicznych inwestorów oraz przekształcenie rynku na podobieństwo gospodarki kapitalistycznej. Te dwa elementy były absolutnie konieczne, dlatego też pierwsze usługi forfaitingowe pojawiły się w Polsce dopiero w 1996 r. za sprawą:

  • Banku Handlowego w Warszawie S. A.,
  • Polskiego Banku Rozwoju S. A.,
  • Banku Rozwoju Eksportu S. A.,
  • Banku Przemysłowo-Handlowego S. A.

W latach 1996–2000 następował dynamiczny wzrost liczby instytucji finansowych świadczących usługi forfaitingu w Polsce. Ostatecznie powstał szereg firm świadczących tego rodzaju usługi, gdzie większość z nich to banki oraz firmy świadczące ponadto usługi leasingowe.

Polska wcale nie miała dużych opóźnień jeśli chodzi o wdrażanie forfaitingu, ponieważ jego dynamiczny rozwój na świecie przypada przede wszystkim na połowę XX wieku. Chociaż zjawisko pierwotnie powstało i rozwijało się w Stanach Zjednoczonych, to dopiero zaadoptowanie go na rynek europejski (początkowo głównie szwajcarski) umożliwiło dalsze jego rozwijanie. Szybko metoda ta została zastosowana w Niemczech w kontekście eksportowania dóbr do Europy Wschodniej.

Czym jest forfaiting?

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że pojęcie forfaitingu wiąże się ściśle z pojęciem wierzytelności i trudno jest wyjaśnić znaczenie tego pierwszego bez odnoszenia się do tego drugiego. Powszechne źródła wiedzy, jak internetowa Encyklopedia PWN, dwojako opisuję pojęcie wierzytelności. Z jednej strony są to "uprawnienie przysługujące wierzycielowi do domagania się od dłużnika spełnienia określonego świadczenia", zaś z drugiej "suma pieniężna, przedmiot odpowiadający wartością tym świadczeniom" . Wierzytelności odnoszą się zatem w każdym wypadku do transakcji i dotyczą nie tylko kwestii związanych za opłaty za nie, jak również ich realizację (czy to sprzedaż/kupno towarów, czy też wykonanie określonej usługi).

Rodzaje forfaitingu

Istotne jest w tym zakresie na jakiej zasadzie powstały określone umowy, ponieważ ze względu na to stworzono podziały i kategoryzacje wierzytelności. I tak w literaturze przedmiotu wyróżnia się przede wszystkim: wierzytelności handlowe, wierzytelności wekslowe, wierzytelności leasingowe, wierzytelności kredytowe. W kontekście tej typologii można również wyróżnić różne rodzaje forfaitingu, gdzie każdy będzie działał na nieco innych zasadach. I tak istnieje zatem:

  • forfaiting wierzytelności handlowych,
  • forfaiting wierzytelności leasingowych,
  • forfaiting wierzytelności kredytowych.

Z prawnego punktu widzenia kwestie wierzytelności oraz wszelkie zagadnienia związane z ich obrotem rozstrzyga i normuje przede wszystkim Kodeks Cywilny. Tematyce tej poświęcona jest cała Księga Trzecia o tytule "Zobowiązania". Kodeks normuje takie zagadnienia, jak termin realizacji zlecenia oraz wszelkie konsekwencje związane ze zwłoką w wykonaniu zleconego zadania albo też ze zwłoką związaną z płatnością. Kodeks Cywilny wprowadza również własne kategoryzacje wierzytelności.

Ogólnie rzecz biorąc forfaiting polega na zakupie przez instytucje forfaitingową należności terminowych jej klientów, powstałych w następstwie realizacji kontraktu eksportowego. Podstawą umowy tego typu jest rzeczywiste przeniesienie wierzytelności z jednego podmiotu na inny. Warto przy tym nadmienić, że procedury tego typu bardzo często nie posiadają zabezpieczenia prawnego, co oznacza, że w prawie danego kraju - m. in. również i w Polsce - nie występują osobne zapisy ustawowe, będące zabezpieczeniem dla prowadzenia takie działalności. Faktycznie nie da się jednak zaprzeczyć istnienia tego rodzaju umów, nawet jeśli nie figurują w polskim prawodawstwie. Umowa forfaitingowa należy zatem do grona tzw. umów nienazwanych.

Ze względu na swoje cechy charakterystyczne - forfaiting najczęściej stosowany jest w przypadku handlu zagranicznego, ze szczególnym uwzględnieniem eksportu i importu towarów. Jednocześnie w przypadku stosowania forfaitingu w kontekście eksportu i importu dóbr należy zwrócić uwagę, że często łączy się on ze sferą międzynarodową. Stanowi to swego rodzaju dodatkowe zabezpieczenie tego, by umowa rzeczywiście została zrealizowana zgodnie z ustaleniami.

W kontekście omawiania wierzytelności należy zaznaczyć, że zwykle dotyczą one relacji między dwoma podmiotami albo kilkoma podmiotami, które zajmują niejako dwie strony. Jedna strona to sprzedawca lub wykonawca usługi, zaś druga strona zakupuje towary lub usługi. W przypadku forfaitingu pojawia się jeszcze jeden, dodatkowy podmiot, który zasadniczo stoi poza wymienionym podziałem. Forfaiter jest właściwie trzecią stroną, która oficjalnie nie jest w żaden sposób częścią wspomnianej umowy. Z drugiej jednak strony w praktyce nabywa wierzytelności, przez co staje się rzeczywiście jej częścią.

Forfaiting a umowa kupna-sprzedaży

Jak zostało powiedziane powyżej, forfaiting nie posiada żadnych konkretnych przepisów prawnych, które normowałyby w jakikolwiek sposób jego stosowanie, jednakże to nie znaczy, że ta forma finansowania działalności jest zupełnie oderwana od rzeczywistości prawnej. Wszystko za sprawą faktu, że zasadniczo wierzytelności - do których forfaiting się odnosi - jak najbardziej posiadają pewne prawne rozwiązania. Zasadniczo omawiane zjawisko wiąże się z niejako wejściem trzeciej strony do umowy między dwoma podmiotami, jednakże z praktycznego punktu widzenia na podstawie prawa działania forfaitingowe są w zasadzie zupełnie osobną umową, dotyczącą kupna i sprzedaży wierzytelności. Jednakże istnieje jeszcze jeden element, który odróżnia forfaiting od klasycznej umowy kupna-sprzedaży. Chodzi tu mianowicie o kwestie płatności, gdzie forfaiter płaci za przekazaną wierzytelność, ale kwota zapłaty pomniejszona jest o odsetki dyskontowe i opłatę manipulacyjną.

Forfaiting a cesja

Niekiedy porównuje się umowę forfaitingową do cesji - innej czynności prawnej działającej na podobnej zasadzie, ale jednocześnie ściśle opisanej w polskim ustawodawstwie. Zgodnie z Kodeksem Cywilnym wierzyciel może bez zgody dłużnika dokonać cesji wierzytelności na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to w ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Jednakże w literaturze przedmiotu podkreśla się, że cesja rzeczywiście jest w pewnym sensie związana z umową forfaitingową, aczkolwiek jej zakres jest zasadniczo węższy od forfaitingu. Można powiedzieć, że cesja jest częścią forfaitingu właśnie. Poza cesją w umowie tego typu można również wyróżnić cechy dyskonta, prowizji i kredytu, zatem nie ulega wątpliwości, że forfaiting jest zjawiskiem zasadniczo różnych, który można przyrównać do innych działań prawnych, jednakże w rzeczywistości podobieństwa te są tylko częściowe.

Komentarze