Dochody jednostek samorządu terytorialnego

Dochody samorządu terytorialnegoW Konstytucji RP samorządowi terytorialnemu został poświęcony cały rozdział VII (art. 163 - 172). Ustawodawca zastrzegł, iż samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. W rozdziale tym opisany jest ogólny podział państwa na jednostki samorządu terytorialnego oraz ich hierarchia, a także przedstawienie określonych zadań, jakie polskie prawo stawia przed samorządem terytorialnym w państwie.

Polska ustawa zasadnicza dokonuje podstawowego podział tychże zadań na zadania własne i zadania zlecone. Taki podział i takie definiowanie zagadnienia wiąże się z tym, z jakich konkretnie funduszy określone działania są finansowane. I tak analogicznie zadania własne realizowane są z funduszy własnych jednostek samorządu terytorialnego, zaś zadania zlecone wypełniane są w ramach funkcjonowania szeroko pojętej administracji państwowej, a zatem finansuje się je z funduszy przekazywanych przez wyższe władze państwowe.

W literaturze przedmiotu podkreśla się pewną zasadniczą kwestię - finanse i szeroko pojęte gospodarowanie finansami przez samorządy nie jest zasadniczo podstawowych ich zadaniem, a jedynie pochodną innych zadań, które prawo stawia przed samorządem. O ile do realizacji zadań zleconych administracja lokalna zazwyczaj pozyskuje fundusze od państwa lub innych instytucji, które zlecają jej wspomniane zadania, o tyle w przypadku zadań własnych konieczne jest posiadanie własnego budżetu, co wprost wynika z tego, jak definiuje się zadania własne. Gospodarowanie finansami przez jednostki samorządu terytorialnego jest zatem elementem pochodnym, pomagającym wspomnianym instytucjom w realizowaniu określonych celów. Mimo to finanse stanowią pewną podstawę, jeśli chodzi o realizowanie wspomnianych zadań wynikających z zapisów prawnych, więc chociaż nie są kluczowe, to wciąż odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu samorządu.

Jeśli chodzi o podstawy prawne zarządzania budżetem w jednostkach samorządu terytorialnego, to występuje tu swego rodzaju dualizm, ponieważ istnieją niejako dwie gałęzie prawa, które odnoszą się do tego zagadnienia. Po pierwsze główną rolę w tym zakresie pełnią Konstytucja RP oraz ustawy. W przypadku ustawy zasadniczej mowa jest tylko o pewnych ogólnych zagadnieniach związanych z gospodarką finansami w samorządzie, do czego odnoszą się art. 167 i 168. Konstytucja RP dzieli budżet samorządowy na dochody własne (podatki i inne opłaty lokalne, które samorząd może ustalać na własną rękę; dochody z mienia samorządu, w tym z własności komunalnej; udział w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa), subwencje ogólne (przekazywane z funduszu budżetowego lub funduszy pozabudżetowych; mają za zadanie uzupełniać niedobory w budżecie samorządowym; nie są przeznaczone wyłącznie na spełnianie zadań zleconych, więc wiążą się wprost z dochodami własnymi administracji terenowej); dotacje celowe z budżetu państwa (przeznaczone na realizację zadań zleconych).

Literatura przedmiotu opisuje mienie komunalne jako mienie odrębne od mienia Skarbu Państwa, któremu przysługuje ochrona prawno-konstytucyjna. W tym zakresie również wprowadza pewne przepisy sama Konstytucja RP, a konkretnie jej art. 21 i 64, aczkolwiek w odniesieniu do tego pojęcia istotny jest również art. 172. Istnienie wyodrębnionego mienia komunalnego wiąże się z odrębnością i pewną niezależnością jednostek samorządu terytorialnego, które mogą działać w dużej mierze na własną rękę, we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność.

Dochody z mienia mieszczą się w kategorii dochodów własnych jednostki samorządu terytorialnego, co wynika wprost z odrębności własności samorządowej od własności Skarbu Państwa. Gmina, powiat i województwo mogą zarządzać własnym mieniem całkowicie niezależnie (choć oczywiście w granicach prawa), a odbywa się to za pośrednictwem wewnętrznych aktów prawa. Dochody pochodzące właśnie z tego źródła mogą wiązać się z szeroko pojętym obrotem nieruchomościami: sprzedażą, wynajmem, dzierżawą, zrzeczeniem się, zamianą, oddaniem w trwały zarząd, użyczeniem, obciążeniem ograniczonymi prawami rzeczowymi. Dochody z mienia jednostek samorządu terytorialnego są również wynikiem ustalania opłat za użytkowanie mienia i urządzeń użyteczności publicznej.

Podsumowując należy podkreślić, że dochody z mienia jednostek samorządu terytorialnego, spełniają niezwykle ważną rolę w kształtowaniu budżetu samorządowego, a w konsekwencji również w realizowaniu zadań, jakie Konstytucja RP i ustawy stawiają przed samorządem.

Ocena: 5.0

Komentarze